Sinema ve TV arasında: 90’larda Türkçe pop klipleri

Bazen öyle anlar oluyor ki yeniye dair heyecanı pas geçip, geçmişe tutunmayı seçiyoruz. Neticede nostalji çoğu zaman en konforlu alan…

90’larda özel televizyonların hayatımıza girmesi ve Türkçe pop’un patlaması derken her şey bir anda hızlandı, renkler çoğaldı ve sesler açıldı. Müziğe yön veren, nurtopu gibi yeni bir alan daha belirdi: bir jenerasyonun hafızasında hâlâ taze duran geniş bir video klip külliyatı. Tek planlar, siyah-beyaz estetikler, dönemin ünlü oyuncuları ve belki de en önemlisi, orijinal fikirler üzerine oturan video klipler… Kamera arkasına baktığımızdaysa sinemadan tanıdık yüzlere rastlıyoruz. Sinan Çetin, Umur Turagay, Abdullah Oğuz, şüphesiz bu alanda en çok üretimi olan ve kendilerine has estetik arayışlarıyla öne çıkan isimler. Peki bu yönetmenlerin kliplerini diğerlerinden ayıran alametifarikaları nelerdi?

Umur Turagay: Siyah-beyazdan ve tek plan ile popüler kültürü yeniden yazmak

Umur Turagay, çektiği kliplerin neredeyse tamamında popüler kültüre yön vermeyi başarmış bir isim olarak öne çıkıyor. Onun kliplerinde en çok göze çarpan şey, vazgeçilmezi olan siyah-beyaz estetik. Türkçe popun en kısa hitlerinden Ercan Saatçi’nin ‘‘Sayenizde’’, MFÖ’nün ‘‘Mazeretim Var Asabiyim Ben’’, Mirkelam’ın bir gecede ‘koşan çocuk’ olarak hayatımıza girdiği ‘‘Her Gece’’ ya da Demet Sağıroğlu’nun gül yenen masalsı ‘‘Kınalı Bebek’’i… Uzun uzun incelenmesi gereken, Türkiye’ye BDSM’i tanıtan Tarkan ‘‘Ölürüm Sana’’, müthiş bir klip oyunculuğuna yer verilen ve Şebnem Ferah’ı ilk kez görüp çok etkilendiğimiz ‘‘Vazgeçtim Dünyadan’’, Yıldız Tilbe’ye yazılmış olma ihtimali çok yüksek olan Sezen Aksu şarkısı ‘‘Onu Alma Beni Al’’ ve daha niceleri.

Ancak bütün bu klipler arasında Orhan Atasoy’un, nam-ı diğer Asit Orhan ‘‘Gemiler’’ şarkısına çektiği klip ayrı bir yerde duruyor. Karaköy’de tek plan çekilen bu klipte Cem Özer ve Uzay Heparı gibi dönemin popüler isimlerini görmek mümkün, MTV’de yayınlanan ilk Türkçe video klip olmasının yanı sıra, LGBTİ+ görünürlüğü açısından döneminin çok ötesinde bir cesarete sahip olduğunu da vurgulamak gerek. Turagay 2000’lerde Nil Karaibrahimgil ve Sultana gibi isimlere klip çekmeye devam etti.

Abdullah Oğuz: Gösteriş ve maksimum dramatik etki

Abdullah Oğuz, kendine özgü gösterişli ve sinematik tarzıyla 90’ların en çok klip çeken isimlerinden biri oldu. Çocukken izlediğimde çok ürkütücü gelen Sertab Erener ‘‘Rüya’’, Ercan Saatçi’nin ‘‘Tam 14 Saat Oldu’’, Kenan Doğulu ‘‘Hiç Bana Sordun Mu’’, Tarkan ‘‘Dön Bebeğim’’ gibi pek çok klip onun imzasını taşıyor.

Bunların yanı sıra hafızalarımızın demirbaşlarından biri de, Deniz Arcak ve Seray Sever’i oyuncu olarak gördüğümüz, Hazzapulo Pasajı’nda çekilen Emel Müftüoğlu’nun ‘‘Hovarda’’ klibi. Abdullah Oğuz, bütün bu ikonik klipler dışında, Türkçe müzik tarihinin en güzel kliplerinden birini, Sibel Alaş ‘‘Adam’’ı 1995’de bize hediye etmiştir. Bir Mustafa Sandal (geri vokallerde kendisini duymak mümkün) şarkısı olan Adam, muhtemelen popülerliğini şarkı kadar klibe de borçludur. Kasımpaşa’daki tarihi un fabrikasında çekilen klip, kadın kahramanı merkezine alan fantastik atmosferiyle “keşke bunun filmi de olsaydı” dedirten bir evren yaratır.

Demet Sağıroğlu’nun en az şarkı kadar naif bir atmosfer sunan Arnavut Kaldırımı ve hak ettiğinden çok daha az konuşulan Yarın Olmaz da Oğuz’un videografisinin önemli parçaları arasında. Malta’daki çekilen ‘‘Yarın Olmaz’’da, sinema dünyasından tanıdığımız, görüntü yönetmeni olarak Ömer Faruk Sorak’ı, oyuncu olarak Mustafa Altıoklar’ı görürüz.

Sinan Çetin: Sadelik ve renk oyunları

Sinan Çetin’in diğer yönetmenlere göre sayıca daha az video klibi olsa da, özellikle MFÖ ‘‘Sakın Gelme’’ klibiyle bu dönemde kendisinden bahsettiren bir yönetmen. Videografisi için basit bir fikir üzerine oturmuş, sade bir estetik anlayışından bahsedebiliriz. Siyah-beyaz ve sadece flaşlarla kırmızı renk gördüğümüz Doğu Ekspresi’nde geçen ‘‘Sakın Gelme’’ klibi belki de MFÖ’nün en ikonik klibidir.

İzledikten sonra ne düşüneceğimizi bilemediğimiz Bay E filminin de soundtrack’i olan, Mustafa sandal ‘‘Beni Ağlatma’’, Deniz Arcak’ın ‘‘Vurur’’ klibi haricinde, zamanında orta çağ imgeleri yüzünden epey tartışma yaratan, MTV için özel hazırlanmış ‘‘All The King Horses’’ klibi Sinan Çetin imzası taşır.

Bugün geri dönüp baktığımızda…

Bu yönetmenlerin klipleri bugün sadece nostaljik bir anı değil, belki de Türkiye’de popüler kültürün nasıl şekillendiğinin birer görsel belgesi. Televizyonun büyüleyici bir ekran olduğu zamanlardan kalma bu klipler yalnızca şarkıların görüntüsü değil, bir dönemin bakışını, ritmini ve hayal gücünü taşımaya devam ediyor.