Gotik, çılgın ve neşeli bir hayalet öyküsü: Beetlejuice Beetlejuice

Winona Ryder, Michael Keaton ve Catherine O’Hara, Beetlejuice Beetlejuice için yeniden bir arada. Üstelik bu defa kadroda Wednesday’in bir numaralı saykodeliği Jenna Ortega da var. Tim Burton imzası taşıyan 1988 yapımı Beetlejuice’un devam filmi Beetlejuice Beetlejuice, beklentimizin üstünde, seyirciye heyecanlı ve rengarenk bir deneyim yaşatıyor.

Söz konusu Tim Burton olduğunda tarafsız kalmamız zorlaşıyor. Deliliğini kendimize yakın bulduğumuz için mi? Yoksa zorbalığa uğramaya müsait iç dünyasını kuytu köşelere saklamak yerine açık bir şekilde ortaya döktüğü için mi? Venedik Film Festivali’nde yaklaşık dört dakika alkışlanan, pek de güzel eleştirilerle dönmeyen Beetlejuice Beetlejuice’u sevmemek mümkün değil sanırım. Başıma bir iş gelmeyecekse filmi beğendiğimi söyleyebilirim. Tim Burton’ın 1988 yılında hayatımıza dahil ettiği gotik hayalet Beetlejuice, ürkütücü, her haliyle neşeli ve çılgın bir karakter. İlk filmin gösterime girmesinden yıllar sonra bile hiç değişmediğini görmenin çocuksu heyecanı var üstümüzde. Seyirciyi nasıl yönlendirmesi gerektiğini bilen bir yönetmen Tim Burton. Bazen hayallere kapılıp bizi unutsa da endüstrideki yeri daim, nevi şahsına münhasır bir sanatçı. Hani zıpır çocuklar vardır, çoğunlukla uzaktan bir akrabanın çocuğudur, eve misafirliğe gelince her yeri dağıtır. İşte Tim Burton, o çocuklara benziyor.

Michael Keaton oyuncuların oyuncusu olabilir mi?

Dark Shadows ve Miss Peregrine’s Home for Peculiar Children örneklerinde alışık olduğumuz çizgisinde ilerlemesine rağmen derinlikten uzak bir bakış açısı gütmesi yönetmenle seyirci arasındaki bağın sarsılmasına sebep olsa da Tim Burton aslında hep bildiğimiz gibi. Başrollerini Michael Keaton ve Winona Ryder’ın paylaştığı Beetlejuice Beetlejuice da yönetmenin klasikleşen tarzının bir örneği. Ne eksik ne fazla, senaryodaki yorgunluğa rağmen olması gerektiği gibi bir devam filmi. Michael Keaton, yıkıcı, çekici ve hipnotize eden bir oyuncu olduğunu bir kez daha kanıtlıyor. Zamana meydan okumakta sakınca görmüyor.

Beetlejuice karakterine hayat veren oyuncu, kamera önünde kusursuz bir hakimiyete sahip. Bulunduğu sahneyi şekillendiren, diğer oyunculara alan tanımayan bir gücü var. Deetz ailesini tekrar bir araya getiren Tim Burton, bir ölümün eşiğinde topluyor hikayeyi. Ailenin babası Charles’ın bir uçak kazasında ölmesi, Lydia ve Delia’nın yeni hikayesini başlatıyor. Lydia’nın nişanlısı Rory ve kızı Astrid de bu yeni hikayenin bir parçası. Jenna Ortega, Lydia’nın kızı rolünde hayaletlere asla inanmayan bir portre çiziyor; ikna edici bir performans da sergiliyor üstelik. Ancak daha deneyimli oyuncularla buluştuğu sahnelerde, performansı eksik ve çiğ kalıyor. Öldürücü bir sakinliğe sahip olan yüz ifadesi bu film için yeterli akışı sağlıyor. Kariyerini – en azından şu an için – korku filmleri üzerine kuran Jenna Ortega’yı mutlu ve neşeli ergen rolünde görmek de istiyorum ama.

Kör ışıklarda boğulan bir senaryo

Öte yandan Winona Ryder ve Michael Keaton’ın enerjisi takdire şayan, ikilinin uyumu gerçekçi ve senaryodaki çatlakları göz ardı etmemdeki en büyük neden. Hazır laf açılmışken filmle ilgili eleştirilerin büyük bir çoğunluğuna katıldığımın altını çizmeliyim. Senaryo parça parça, birden fazla karakteri tıpkı filmdeki maket gibi iç içe sıkıştıran bloklardan oluşuyor. Öteki Dünya ve insanların dünyası arasındaki geçişlerin görece yumuşak olduğunu söylemek mümkün. Ne var ki Monica Belluci ve Willem Dafoe’nun canlandırdığı karakterlerin hikaye içindeki konumuna anlam vermek zor.

Ben bir stop-motion hayranıyım

İkilinin gerçek dünyadan ayrılmayan fakat öteki dünyada da bir türlü karşılık bulamayan hikayeleri can sıkıcı bir etkiye sahip. Tim Burton, bu kadar çok hikayeyi birbirine karıştırmak yerine en fazla iki ayrı hikayeyi ana tema etrafında birleştirseydi daha memnun olabilirdik. Mesela Lydia ve Beetlejuice’ın dinamiğine odaklansa… Fakat tavsiyelerimiz yetersiz, eleştirimiz de yersiz bana kalırsa. Tim Burton’ın seçimi, çetrefilli bir senaryoyu beraberinde getiriyor. Ancak bu karmaşıklık filmde olan biten her türlü deliliği de besliyor. Bu anlamda beni çok da rahatsız etmediğini belirtebilirim. CGI’a baş yaslamaktansa pratik efektlerden yararlanmayı tercih eden Tim Burton’ın olabildiğince gerçekçi bir Öteki Dünya yaratmaya çalıştığı ortada. Başarıyor da. Filmin çeşitli sahnelerinde stop-motion gibi tekniklere başvuran yönetmenin zaman zaman basit komediye sığınması da anlaşılabilir.

Kullanımlar ve doyumlar diyorum

Filmin iyi yakaladığı birçok detay var. Bunlardan biri kuşkusuz mekan ve prodüksiyon tasarımından sorumlu Mark Scruton ve kostümlerin yaratıcısı Colleen Atwood. Tim Burton’ın uzun süreli iş ortağı Colleen Atwood’un fantastik filmlere olan katkısı tartışılmaz. Mekan tasarımıyla bütünleşen kostüm seçimleri, seyircinin karakterle kurduğu bağın güçlenmesini sağlıyor. Tim Burton, izleyicinin doyuma ulaşması için sıkı bir çalışma yürütüyor. Senaryo pek çok açıdan sınıfta kalıyor. Filmin süresi haddinden fazla uzun. Fakat bir Tim Burton filmine iyi bir hikaye izlemek için mi gideriz yoksa iyi bir hayal gücünün görsel çıktılarını deneyimlemek için mi? Bu soruyu cevaplandırmak istiyorum ve seyirci jokerine de ihtiyacım yok açıkçası. Ben ikinci şıktan yanayım. Bu cevabıma açıklık getirmek adına kullanımlar ve doyumlar yaklaşımından bahsedeceğim. Biraz da akademik bilgi öğrenelim.

Bu yaklaşım, seyircinin ya da belli durumlarda tüketicinin medya ürünüyle ne yaptığına ve ürünle nasıl ilişkilendiğine odaklanıyor. Seyirci yeni bir dünya keşfetmek için mi film izliyor? Oyalanmak ya da eğlenmek için mi? Yaklaşım, seyircinin ihtiyaçlarını – nasıl bir gereksinim olursa olsun – doyuma ulaştırmayı amaçladığını söylüyor. Tim Burton filmlerinden beklentim, sinematografisi güçlü, mekan ve karakter tasarımı zengin filmlerin görsel inşasını anlamak üzerine kurulu. Bu sebeple, senaryodaki problemleri görmezden geliyorum. Zira bir seyirci olarak beklentilerim karşılandı ve doyuma ulaştım.

Beetlejuice Beetlejuice, Tim Burton’ın grotesk tarzını özleyen seyirci için birebir.