Bunaltıcı düşlerden daha da bunaltan kabuslara uyandığımız bir sabah: Instagram’a erişim engeli
Bir sabah bunaltıcı düşlerden uyandığımızda kendimizi yatağımıza Instagram’a giremez halde bulduk. Yani aslında bunaltıcı düşlerden uyanmıştık ama daha da beter kabuslara gözümüzü açtığımızın henüz farkında değildik.
Dün sabah saatlerinde Instagram’dan arkadaşlarınıza reels atamadınız, sevdiklerinizden herhangi bir bildirim görmediniz, story’ler arasında gezerken birden internetiniz neden yavaşladı diye düşündünüz hatta sinir oldunuz ve Twitter/X’e gitmeye karar verdiniz.
Fakat aklımıza gelmeyen, -her şeye rağmen- ihtimal dahi vermediğimiz bir şey yaşandı, Türkiye’de Instagram’a erişim engeli getirildi.
Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu (BTK)’nın internet sitesinde ise şu açıklamaya yer verdi: “instagram.com, 02/08/2024 tarihli 490.05.01.2024.-608983 sayılı Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu kararıyla erişime engellenmiştir.”
Mantıklı bir cevap olmayacağı bilindiği halde akıllarda tek soru: Neden?
Bir sabah uyanmıştık ve Instagram kapatılmıştı. Üstelik hiçbir gerekçe gösterilmeden, nedenini açıklamaya tenezzül bile etmeden. Tabii insan mantıklı bir cevap olmayacağını, bu kararın herhangi bir şekilde mantıklı bir bağlama oturtulamayacağını biliyor ama yine de var olduğunu en azından muhattap alındığını bilmek istiyor. Dolayısıyla herkes bu anlamsız engelin nedenini merak ediyordu. Herhangi bir açıklama yapılmadığı için tahminler havada uçuştu, fısıltı gazeteleri hiç durmadan çalıştı.
En yaygın iddia, Türkiye’nin Instagram’ın sansürüne karşı el artırıp platforma sansür uyguladığıydı. Nasıl yani diyenlere hemen kısa bir özet: 31 Temmuz sabahı, Hamas Siyasi Büro Lideri İsmail Haniye, İsrail’in füze saldırısıyla öldürüldü. Bunun üzerine Türkiye’den de Haniye’nin ölümü için bazı taziye ve anma mesajları paylaşıldı. Bu paylaşım platformlarından biri de Instagram’dı. Ancak içinde Haniye’ye dair herhangi bir fotoğraf ya da açıklama olan bazı paylaşımların engellendiği ortaya çıktı. Instagram’a göre bu paylaşımlar ‘saldırgan’ ve ‘antisemitikti.’
Paylaşımı engellenen isimlerden biri de Cumhurbaşkanlığı İletişim Başkanı Fahrettin Altun’du. Tabii kendisi de maruz bırakıldığı sansüre sinirlendi, Instagram’ı kınayan bir açıklama yaptı. Instagram’ın Haniye ile ilgili paylaşımlarını engellediğini duyurdu, “Haniye’nin şehadetinden dolayı insanların taziye mesajını yayınlamamasını herhangi bir sebep göstermeden sosyal medya platformunu Instagram’ı da ben de kınıyorum. Bu, çok açık ve net bir sansürdür” dedi.
Bu açıklamadan birkaç saat sonra BTK’nın Instagram’a erişim engeli getirdiği ortaya çıkınca siz deyin “kısasa kısas” biz diyelim “sansür intikamı” şeklinde yorumlar yükselmeye başladı.
Instagram’a erişim engeli
Sosyal paylaşım sitesi @instagram’a erişim Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu tarafından engellendi.
Karar BTK’nın internet sitesinden de görüşebiliyor. Henüz kararın gerekçesi bilinmiyor. pic.twitter.com/3oP3lgLvUR
— MLSA (@mlsaturkey) August 2, 2024
Sonra devreye Ulaştırma ve Altyapı Bakanı Abdulkadir Uraloğlu girdi. Bakan, gazetecilerin Instagram’a getirilen erişim engeliyle ilgili sorusunu yanıtladı. Türkiye’nin hukuk devleti olduğunu, birtakım hassasiyetleri olduğunu söylüyordu bakan. Bir de yeni bir sayfa açtı yasağa ilişkin: Katalog suçları.
Oraloğlu, “katalog suçları çerçevesinde kendilerini uyardık ancak gerekli karşılığı bulmadığımız için engelledik” açıklaması yaptı. Katalog suçlar arasında çocuğa karşı cinsel istismar, intihara sevk etme, Atatürk’e hakaret, müstehcenlik gibi maddeler var.
Anadolu Ajansı’nın haberine göre Bakan Uraloğlu’nun konuyla ilgili açıklaması şöyle:
“Özellikle hem kanuni olarak koyduğumuz kurallar hem de bazı toplumsal hassasiyetlerimizi dikkate almadıkları takdirde biz de gerekli müdahaleleri yapmak zorunda kalıyoruz. Bu anlamdaki vatandaşımızın hissiyatını da doğru yönetmeye çalışıyoruz. Türkiye temsilcisi olan şu andaki ilgiliyle beraber arkadaşlarımız görüşme halinde. Hassasiyetlerimiz belli. Oradaki eksiklikler belli. O eksiklikleri giderdikleri an yani diyelim ki bir saat sonra biz o engeli kaldırmış olacağız. Ama hani burası bir bağımsız bir ülke. Kanunlar, kuralları olan bir ülke. Herkesin de bu kanunlara, bu kurallara biz uymasını istiyoruz net olarak.”
Ulaştırma ve Altyapı Bakan Yardımcısı Dr. Ömer Fatih Sayan’dan da bir açıklama geldi. Sayan, Twitter hesabından bir açıklama yaptı, “Değerlerimize saygı duyan, dezenformasyonsuz, daha temiz ve güvenli bir sosyal medya tesis etmek için ne gerekiyorsa yapacağız” dedi.
Böylece Instagram, Türkiye’de birçok haber sitesi, platform ve sosyal medya uygulamalarından sonra gelen son halka oldu.
Batılı ülkeler söz konusu olduğunda, sosyal medya platformlarının Katalog Suçlar başta olmak üzere birçok konuda hızlıca tedbir aldıklarını görüyoruz.
Biz de baştan beri aynı hassasiyeti ve adil duruşu talep ediyoruz.
Bu platformlar, kurallarına uydukları ülkelerde sundukları…
— Dr. ÖMER FATİH SAYAN (@ofatihsayan) August 2, 2024
Tepkiler, tepkilerimiz…
Elbette Instagram’ın kapatılmasından sonra halimizle dalga geçen, fokur fokur bir eğlence kazanı kaynatıldı. Kimi Instagram’da flörtleşen çiftlerin yarım kalan aşklarını hatırlattı, kimi sosyal medyanın kabusları düğünü olanlar için “acil şifalar” mesajları paylaştı, kimi Instagram sevdalılarının Twitter’a göç etmesiyle dalga geçti, kimi Influencer’larla…
Topluma dair bir olayda eleştirilerimizi, hak arayışımızı ve isyanımızı bol bol mizah ve zeka sosuna bulayarak ifade etme konusunda epey iyiyiz. Hatta Gezi Direnişi’nden beri hâlâ iyi olduğumuz yegâne şeylerden biri bu bile diyebiliriz. İzahı olmayan şeylerin mizahı olması durumu, eylemlerde mizahın, direnişin önemli bir gücü olmasını da beraberinde getirmişti. Tekrar etmek isterim, “eylemlerde.” Yani bir şekilde harekete geçtiğimiz durumlarda.
Zira Twitter’da herkes en komik ve yaratıcı benim yarışmasının finalisti gibi davranıp mizojoniyi de başrole almış ve durumla baş etmeye çalışırken gözden kaçan bir şey vardı: Instagram’a getirilen erişim engeli, en temel haklarımızdan iletişim hak ve özgürlüklerinin ihlal edilmesinin son örneği oldu. Her ne kadar erişim engeli kararının saçmalığı, mantıklı tepkileri hak etmiyor görüşü yaygın olsa da sanki terazinin dengesi de şaşmıştı yine.
Krizler çağının tam orta yerindeyken içimizdeki sevgi kelebeklerinin ömrü de uzun sürmüyor; karamsarlık tepemizde gezen bir kara bulut gibi peşimizi bırakmıyor. Çok değil, yaklaşık 15 gün önce kitap yazma ve okuma sitesi Wattpad’e benzer şekilde keyfe keder getirilen ve nedeni açıklanmayan erişim engelini yazdı bu satırların yazarı. O yazı naçizane “Bugün Wattpad’e gelen erişim engeli kararını eleştirmemenin, karşı çıkmamanın aslında bundan sonraki tüm yasaklara da kapı açtığını da unutmayın” hatırlatmasıyla bitiyordu.
Bir arpa boyu yol gidememek bir yana, sürekli geri gittiğimizi gördükçe bu hatırlatmanın son olmayacağını düşünmek payımıza düşen bir karamsarlık değil, kendini çok uzun zamandır belli eden bir atmosferin kulağımızda çınlayan ayak sesleri.
En çok merak edilen soruyla bitirelim yazıyı. BTK’nın kararı bir idari karar. Yani henüz mahkeme tarafından onaylanmadı. Kararın iptal edilmesi için çok sayıda yurttaş, dernek ve topluluk hukuki yollara başvuracaklarını açıkladı. Belki biz de bir yanda hukuk mücadelesi devam ederken bir yandan Twitter’da şakalar yaparak halimizle dalga geçmeye devam ederiz. İçten içe de “Aman ha burayı da elimizden almasınlar” korkusu da peşimizi bırakmaz ama kabulleniriz. Instagram ne zaman erişime açılacak, hatta açılacak mı, başka yaptırımlar olacak mı onu da bilmiyoruz, bekleyip göreceğiz.