Mitolojik hikayeler, Paolo Sorrentino estetiği ve ihtişamlı bir prodüksiyon: Kaos dizi incelemesi
Netflix’in çerez gibi çitlenen dizilerine bir yenisi eklendi: Kaos. Ama bu diğerlerine benzemiyor. Kaos için Paolo Sorrentino’nun görsel ihtişamıyla, mitolojik hikayeleri ve Netflix çok kültürlülüğünün dengeli bir birleşimi denebilir. Ya da kaotik bir birleşimi…Dizi ilk sezondan mitoloji severleri ağına düşürdü bile. Jeff Goldblum’un Zeus performansının muazzamlığı da cabası.
Kaos, Zeus’un çok tanrılı krallığının çöküş dönemine odaklanan güncel bir mitoloji anlatısı. Dizi Girit’te Olimpos tanrılarına insanların kurban edildiği bir çeşit “bayram” (Olimpiya) günü gerçekleşen çeşitli krizlerle açılır. Tanrılara inanç zayıflamıştır ve bunun arkasında Truvalılar’ın duvar boyama, tanrılara sunulacak hediyelerin yerine dışkılar koyma gibi eylemleri vardır.
Dizi, karakterlerini bir polisiye macera filmi estetiğiyle, büyük yazılarla tanıtıyor: güç ve şatafat dolu hayatıyla Zeus, entrikaları ve ikna ediciliğiyle Hera, particilik ve hedonistliğiyle Dioynsos, tanrılardan ateşi çaldığı için sonsuza kadar bir kartalın ciğerini yemekle cezalandırılan Prometheus, kehanetlerine inanılmayan Cassandra, kader denen ipi eğiren 3 Moira… Aklınıza gelebilecek birçok mitik karakter ilk sezondan tanıtılıyor. Yaşayanları temsilen Olimpos var da, ölüler dünyası için Hades, sevgili eşi Persephone(!), Medusa ve onlara yardımcı olan Cerberus gibi yaratıklar olmaz mı? Onlar da ilk sezonu süslüyorlar.
Bu anlatıda -mitolojide olduğu gibi- Zeus da tüm tanrılar ve ölümlülere benzer şekilde, kehanetlere inanan biri. Kendisinin kehaneti üç farklı ölümlününkiyle aynı: “Bir çizgi belirir, düzen bozulur, aile düşer, kaos hüküm sürmeye başlar.”
Bu arada Hera Zeus’un binlerce eşini türlü üçkağıtlarla saraydan uzak tutup bir arı kolonisi haline getirmeyi başarmıştır, Dioynsos babası Zeus tarafından biraz daha ciddiye alınmak ister, Poseidon Hera’yla kırıştırmadığı zamanlarda Girit’in lideri Minos’u emirleriyle sıkıştırır. Yani herkes en az insanlar kadar dertli ve “işinde gücünde” görünür bu tanrılar dünyasında.
“Kaos”u getirip kehaneti gerçekleştirecek olan üç ana karakter mevcut: sanatçı Orpheus’un ilham kaynağı Eurydice, Amazonlardan kaçan trans erkek Caeneus ve Girit lideri Minos’un kızı Ariadne.
Kehanetler, her zaman oyunbaz, şifreli ve değişkendir. Hiçbir zaman tam olarak söylemek istediklerini söylemezler. Bu yüzden kehanetleri yazan Moira’lar da tabii ki kuir ve gender-fluid/queer karakterlerle temsil edilir. Bu karakterler Orpheus’u Hades’in dünyasına gidip Eurydice’i kurtarması için bir dizi sınava tabi tutarlar. Mitik olarak aynı sorunun birkaç şekilde tekrar tekrar sorulması, bulmak istediğiniz insana olan sevginizin yoğunluğunu kanıtlamak gibi sabır isteyen bu süreçler benzer şekilde temsil edilir. Ancak mekanlar aşılması gereken deniz, dağ gibi coğrafi engeller değil; uzay boşluğu, çöl gibi hiçlik mekanları (no space) olarak portre edilir.
Hayatta biz “zavallı insanların” aşmak için çabaladığı türlü zorlukları temsil eden bu “sınavlar”dan başarıyla geçen Orphe yeraltı dünyasına geçer. Tanrılara inancı güçlendirmek için Zeus’un dünyaya yolladığı çeşitli doğal felaketleri ve oğlu Minotour’u öldürmek için labirente giren Minos’u tanrılar toplanıp yemekler yerken, genişçe bir televizyondan izlerler. Tanrıların “biz ölümlüleri” ve nefes kesici maceralarımızı izlemek için televizyon kullanması da bu güncellenmiş mizansene yakışan detaylar olarak göze çarpıyor. Dizinin müzikleri de olabildiğince güncel, Amerikan ve popüler örneklerden seçilmiş. Bu da Kaos’un bol pastişli, mitoloji referanslı aurasına gerçekten fast food ve kolay izlenebilir bir hava katıyor.
Teker teker kahramanlara ve onların yolculuklarına odaklanan mitik hikayeler yerine, pek çok farklı mitik karakterin bir araya geldiği hibrid bir hikaye oluşturuyor Kaos. Bunu şöyle okumak da mümkün: “kurtuluş yok tek başına, ya hep beraber ya hiçbirimiz.” Çünkü Zeus gibi bir tanrıyı alt etmek tek bir kahramanın işi olamaz, birden fazla tanrı ve kahraman güç birliği yaparsa ancak başarılı olabilir. Bu yüzden, bu kehanetin gerçekleşmesi için aynı anda dünyada, yeraltında ve Olimpos’ta birbirinden bağımsız görünen insanların çeşitli maceralara girişmesi gerekir. Eurydice ve Caeneus “yeniden dünyaya dönmenin” gerçek olmadığını, ölen insanların ruhlarının sadece tanrıları ölümsüz tutan menderes suyu olduğunu fark ederler. Yani Olimpos bile yolsuzlukla, yalanla, kandırmacayla doludur.
Kaos’ta klasik mitoloji anlatılarından farklı olarak, kadın karakterler en az erkekler kadar ön planda. Hera en az Zeus kadar güçlü ve entrikacı; Herkül (Herakles) ve onun maskülen maceraları yerine Eurydice (Diki) ve Ariadne’nin (Ari) anlatının merkezinde konumlandığı ortada. Kadın karakterler mağdur ve bir şeylere maruz kalan kişiler olarak temsil edilmiyorlar, tam tersine güçlü ve kendi kararlarını verebilir haldeler. Dolayısıyla eski kafalı “Hades Persephone’yi kaçırmış, Zeus bilmem kime tecavüz etmiş” hikayeleri de rafa kaldırılıyor. Hem kim demiş Persephone, yeraltı dünyasının kraliçesi, Hades’i sevemez diye? Ayrıca özellikle kadın karakterler beyaz olmayan (Latin, melez) oyuncular tarafından canlandırıldığı için bu etnik “çeşitliliğin” herkesi kurtaracak şey olduğunun da altı çizilmiş oluyor.
Mezubahis kehanetin gerçekleşmemesi için elinden geleni ardına koymayan Zeus ve Hera, ilk sezonun sonunda başarılı olamıyorlar ve kehanette Zeus’un “erk”ini bitireceği söylenen kadınlar ve kuirler sahneyi ele geçiriyorlar.
Sonuçta Moira’lardan (faith-kader) ve onların herkes için belirlediği “kader”den kaçmak zor. Özellikle kehanetlere bu kadar inanıyorsak… Çünkü kehanetler pek çok söz edimi gibi performatif aslında; onlara inanıldığında gerçekleşmeye başlıyor. Dolayısıyla dizinin ilk sezonu, Prometheus’un Zeus’un tahtını ele geçirmesi ve Zeus’un parmağının kanamasıyla bittiğinde artık bir dönemin sonuna geldiğimizi, ailenin dağıldığını anlıyoruz: kehanet gerçek oluyor. Kaos tüm mitik hikayelerin dediği gibi “hikayeleri biz (insanlar) yazarız anlamı biz (insanlar) üretiriz” diyor.