Daha “ben” odaklı, hepsi de aynı: Neden şarkılar artık daha basit ve tekrarlı?
Hepimiz biliriz o 80’lerin glam rock gruplarını, 90’ların tutkulu ve aşklı Tarkan’larını, o bitmeyen ballad’ları… Öyle şarkılar geçti ki yıllarca, şimdi sanki o aşklar yokmuş gibi hissettiriyor. Şarkılar aşktan, tutkudan, kendini vermişlikten bahsederdi bir zamanlar, 2000’lerden beri ise “Elimi sallasam 50’si” anlayışı söz yazarlığının göbeğinde bırakılamaz bir felsefe. Gıybetler, çekilemeyenler, aldatışlar, telefonu açmayışlar pop müziğin merkezinde yerini almışken, yepyeni bir akımın da başlangıcı oldu. Yapılan bir araştırmaya göre pop müzik artık eskisinden çok daha tekrarlayıcı, basit, sinirli ve benmerkezci. Artık müzik karşındakine olan aşkı değil de kendine olan sevgiyi anlatmaya çalışır havasıyla bizi bizimle baş başa bırakıyor, kendi kendimize bir öpücük kondurtuyor. Değişen pop müzik kültürüne, tekrarı seven beynimize ve benmerkezci şarkı sözlerine dadanıyoruz.
Bu söylediklerimizi tamamen kendi gözlemimizden dile getirmiyoruz tabii ki. Mart ayında yayınlanan bir makaleye göre gerçekten de şarkı sözleri daha basit, tekrarlı hale geldi son 50 yıl içerisinde. Araştırmada 50 yıllık süreç içerisinde yazılmış, beş farklı popüler müzik türünü kapsayan bir grup İngilizce parça sözlerinin yazım seviyesi, yapısı, duygusu ve popülerliği açısından incelenmiş. Bunun sonucunda ise pop müzik sözlerinin zamanla çok daha basit ve anlaşılır olduğu ortaya çıkmış.
Özellikle geçtiğimiz 10 yıl, dünyanın çok büyük bir kesiminin müzik dinleme alışkanlıklarının değişime uğradığı bir dönem oldu. Algoritmalar, haftalık keşifler, çevrimiçi yayın platformlarıyla dinlemek hiç olmadığı kadar esnek ve ulaşılabilir bir hale geldi. Üzerine bir de sosyal medya uygulamalarının TikTok ile birlikte video kültürünü şaha kaldırmasıyla artan kısa süreli ses kullanımı da müziğin artık çok daha kısa anlara daralmasına sebep oldu ve bu kısa anlarda çok şeyi en basit şekilde anlatabilmesi adına bir itici güç oldu. Trap müziği bildiğiniz gibi rap’in bir alt türü sayılabilir. Zamanla büyüyüp son dönemlerde git gide popülerleşen bu müzik türünden olacak ki sözlerinde tekrarı en çok artan müzik türü de rap olmuş dolayısıyla, araştırmanın sonuçlarına göre. Çok daha fazla tekrarlayan sözler elbette zihne çok daha kolay yapışıyor, gün boyu da aklımızdan çıkmıyor. O aklınızdan çıkaramadığınız TikTok videolarını hatırlayın, ya da hatırlamayın, sonra unutması çok zaman alıyor.
Okuma önerisi – Orada bir “server” var uzakta: Çevrimiçi yayın platformlarını izlerken vicdanımız, nefes gibi bırakılan karbon ayak izlerimiz
Araştırmada da rolü olan Zangerle parçanın ilk 10 ila 15 saniyesinin parçayı geçip geçmeyeceğimiz konusunda ne kadar önemli bir an olduğundan bahsediyor. Algoritmik sistemler konusunda uzman olan Zangerle aynı zamanda şarkı sözlerinin bir nevi toplumun bir aynası olarak da görülebileceğinin altını çiziyor. Yani ne ekersen, onu biçersin misali. Ayna, duygu falan demişken, şarkı sözlerinin sadece tekrarlayıcı değil, bir yandan da çok daha agresif bir yönelimi olduğu da belirtiliyor bu araştırmada. Bundan önceki başka bir araştırmanın da sonuçlarını onaylayan Zangerle, pozitif, heyecanlı şarkı sözlerinin miktarı azalırken sinir, tiksinme ve hüzün gibi duyguların artık daha çok belirtildiğinden bahsediyor. Araştırma ne kadar İngilizce şarkı sözleri üzerinden yapılmış olsa da, Serdar Ortaç da buna bir örnek aslında, beyefendi nasıl Karabiberim’den Poşet’e geçti, zamane durumları heralde.
Öte yandan, sadece agresiflik değil, daha benci bir yaklaşımın da pop dünyasını sardığını gözlemliyoruz. Çok daha benmerkezci denebilecek bu parçalarda “ben” ve “benim” kelimelerinin çok daha popüler olduğu da gözlemlenmiş. Özsevgi hareketinin zirveye çıktığı 2020’lerden sonra bu hareketin artık hepimizin içine işlediği ve çok daha normalleştiğini söyleyebiliriz. Bu sebeple şarkıların da bu yöne evrilmemesi gibi bir ihtimalin var olabileceğini pek de düşünemiyoruz. Bu akım zaten Türkiye’de epeydir var, Hande Yener ya da Demet Akalın gibi isimler sağ olsun, artık köşemizde oturup ağlamak yerine eski sevgiliyi bir kenara bırakıp havamızı atmayı tercih ediyoruz. İşin ”şakası” bir yana, özsevgi ve beraberinde gelen farkındalıklar sosyal medya üzerinden giderek yayılırken toksik davranışların yasını ve özlemini tutmak da şarkılarda ”bayat” bir hal almaya başlıyor muhtemelen. Önce ben diyoruz, yaralarımızı iyileştiriyoruz ve şarkılar eşliğinde bunu tüm dünyaya haykırıyoruz. Benmerkezciliğe bir de böyle bakmak gerek belki de…